Ở nhóm này táo bón không chỉ là khó chịu. Nó có một biến chứng mà người nhà rất hay hiểu ngược, và hiểu ngược thì xử ngược.
Vì sao nhóm này dễ bị hơn
- Uống ít nước hơn, phần vì ít khát
- Ít vận động hoặc không vận động được
- Thường dùng nhiều loại thuốc cùng lúc
- Ăn ít rau vì khó nhai hoặc khó tiêu
- Phụ thuộc người khác nên hay nhịn
Mục cuối là lý do ít được nói tới nhất, và nó là điều người nhà có thể gỡ ngay được.
Biểu hiện ở đây mờ hơn
- Họ có thể không phàn nàn gì
- Táo bón nặng có thể biểu hiện thành lú lẫn
- Hoặc thành bỏ ăn
- Hoặc thành kích động, khó chịu bất thường
- Nên phải chủ động hỏi và chủ động ghi
Mục thứ hai là điều rất nhiều người nhà không biết, và nó làm họ đi tìm nguyên nhân ở chỗ khác.
Biến chứng ứ phân
- Phân cứng đóng thành khối ở đoạn cuối
- Khối đó không tự ra được
- Bụng chướng, ăn kém, khó chịu tăng dần
- Đây là tình huống cần xử lý y tế
- Không tự xử tại nhà
Mục cuối là ranh giới quan trọng, vì tự can thiệp ở đây gây tổn thương thật.
Cái hiểu ngược nguy hiểm nhất
- Khối phân cứng chặn ở đoạn cuối
- Phần lỏng phía trên chảy vòng qua
- Người nhà thấy đi lỏng nên tưởng tiêu chảy
- Rồi cho dùng thuốc cầm tiêu chảy
- Thuốc đó làm tình trạng nặng lên nhanh
Năm mục này là phần quan trọng nhất của cả bài, và biết nó có thể đổi kết cục của một đợt bệnh.
Cách phân biệt để khỏi xử ngược
- Xem lại đã bao nhiêu ngày không đi phân thành khuôn
- Phân lỏng nhưng lượng ít và rỉ liên tục là chỉ dấu
- Bụng chướng căng đi kèm cũng là chỉ dấu
- Có ghi chép thì thấy ngay
- Không ghi chép thì không ai nhớ được
Hai mục cuối là lý do việc ghi chép quan trọng ở nhóm này hơn mọi nhóm khác.
Tờ ghi treo đầu giường
- Ngày nào có đi ngoài
- Phân thành khuôn hay lỏng
- Lượng nước uống trong ngày
- Bụng có chướng không
- Người chăm đổi phiên cũng đọc được
Mục cuối là lợi ích thật, vì mỗi người chăm chỉ thấy một phần ngày và không ai có bức tranh đủ.
Việc người nhà làm được mỗi ngày
- Mời uống nước nhiều lần trong ngày, từng ít một
- Cho ngồi lên và vận động theo khả năng
- Giữ giờ đi ngoài cố định sau bữa sáng
- Đưa tới nhà vệ sinh khi họ có nhu cầu, đừng để phải chờ
- Nấu món mềm nhưng vẫn có rau
Mục thứ tư là việc có tác động lớn nhất, vì phải chờ là lý do khiến họ tự nhịn.
Tư thế cũng giúp được
- Ngồi trên bồn cầu tốt hơn dùng bồn tại giường nếu còn ngồi được
- Kê chân nếu chân không chạm đất
- Có tay nắm để họ tự tin và không gấp gáp
- Có che chắn để họ không phải ngại
- Đủ thời gian, không đứng chờ ngay bên
Mục cuối là chi tiết nhân văn và cũng là chi tiết hiệu quả, vì bị đứng chờ làm người ta không đi được.
Rà lại thuốc là việc phải làm
- Nhóm này thường dùng nhiều loại cùng lúc
- Nhiều nhóm thuốc góp phần gây táo bón
- Mang cả túi thuốc tới buổi khám
- Hỏi bác sĩ có thể điều chỉnh gì không
- Không tự bỏ bất cứ loại nào
Mục thứ ba nối lại với bài hai của lô này, và ở nhóm cao tuổi thì việc rà soát này cho kết quả nhiều nhất.
Dấu hiệu phải đưa đi ngay
- Không đi ngoài và không đánh hơi được
- Bụng chướng căng, nôn
- Đau bụng dữ dội
- Sốt
- Lú lẫn mới xuất hiện
Năm mục này là nhóm không chờ tới hôm sau, và mục cuối là mục hay bị gán cho tuổi già.
Người nằm lâu còn cần để ý
- Da vùng tì đè, nhất là khi có rỉ dịch
- Giữ vùng đó sạch và khô
- Đổi tư thế thường xuyên
- Táo bón và loét tì đè hay đi cùng nhau
- Nên xử táo bón cũng là phòng loét
Hai mục cuối là mối liên hệ ít ai nghĩ tới, và nó làm việc xử táo bón có giá trị gấp đôi ở nhóm này.
Người chăm cũng cần được hỏi tới
- Việc này nặng và kéo dài nhiều tháng
- Người chăm hay kiệt sức mà không nói
- Chia phiên nếu có nhiều người trong nhà
- Hỏi cơ sở y tế về các nguồn hỗ trợ
- Người chăm khoẻ thì người bệnh được chăm tốt hơn
Mục cuối là lý do em để phần này vào bài, vì cả hệ thống chỉ hỏi về người bệnh.
Nói ra thì mất ba mươi giây
- "Ba em năm ngày nay không đi phân thành khuôn"
- "Hai ngày nay rỉ lỏng liên tục, bụng chướng"
- "Đây là túi thuốc ba em đang dùng"
- Ba câu đó nhận ra ngay được tình huống ứ phân
- Và nó tránh được việc cho uống thuốc cầm tiêu chảy
Mục cuối là điều em muốn người nhà mang theo, vì đó là chỗ một câu nói đổi được cả cách xử lý.
Câu hỏi thường gặp
Người nằm lâu tự nhiên đi lỏng thì có phải là tiêu chảy không?
Rất có thể là ngược lại. Khi một khối phân cứng ứ ở đoạn cuối, phần lỏng phía trên chảy vòng qua nên nhìn giống tiêu chảy — và dùng thuốc cầm tiêu chảy lúc đó làm tình trạng nặng lên nhanh. Hãy đưa đi khám thay vì tự xử.
Vì sao táo bón ở nhóm này nguy hiểm hơn?
Vì họ uống ít nước hơn, ít vận động hơn, thường dùng nhiều loại thuốc cùng lúc, và vì biểu hiện của họ mờ hơn. Ở người cao tuổi táo bón nặng có thể biểu hiện thành lú lẫn, bỏ ăn hoặc kích động thay vì thành lời phàn nàn.
Người nhà làm được gì mỗi ngày?
Ghi lại ngày đi ngoài, mời uống nước nhiều lần trong ngày, cho ngồi lên và vận động theo khả năng, và giữ giờ đi ngoài cố định sau bữa sáng. Ghi chép là việc có ích nhất vì không có nó thì không ai biết đã bao nhiêu ngày.
Dấu hiệu nào thì phải đưa đi ngay?
Không đi ngoài và không đánh hơi được, bụng chướng căng, nôn, đau bụng dữ dội, sốt, hoặc lú lẫn mới xuất hiện. Đây là nhóm không nên chờ tới hôm sau.