Ai cũng có lúc bụng yếu vài ngày. Nhưng có một mốc thời gian mà sau đó thì chuyện bụng yếu không còn là lời giải thích.
Cấp và kéo dài khác nhau ở đâu
- Một đợt vài ngày rồi hết là chuyện cấp tính
- Phần lớn đợt cấp tự khỏi
- Kéo dài nhiều tuần thì là chuyện khác
- Lúc đó bụng yếu không còn là lời giải thích
- Và việc cần làm là tìm nguyên nhân
Mục thứ tư là câu quan trọng nhất của bài, vì cái nhãn bụng yếu là chỗ nhiều ca dừng lại nhiều năm.
Dấu hiệu làm nó đáng lo hơn
- Có máu hoặc nhầy trong phân
- Sụt cân không chủ ý
- Sốt
- Tiêu chảy làm thức giấc ban đêm
- Dấu hiệu mất nước
Mục thứ tư là chỉ dấu mạnh nhất, vì nó ít gặp ở các nguyên nhân lành tính.
Vì sao tiêu chảy ban đêm lại quan trọng
- Các nguyên nhân do thói quen ăn uống thường không làm thức giấc
- Thức giấc vì phải đi là dấu hiệu có tổn thương thật
- Nên chi tiết này luôn được bác sĩ hỏi
- Kể ra ngay cả khi mình nghĩ nó không liên quan
- Nó đổi hướng chẩn đoán rất nhiều
Mục thứ hai là điều đáng biết, và nhiều người không kể vì họ nghĩ đó chỉ là ngủ không sâu.
Dấu hiệu mất nước
- Khát nhiều, miệng khô
- Đi tiểu ít hoặc nước tiểu rất sẫm
- Hoa mắt khi đứng lên
- Tim đập nhanh, mệt rũ
- Ở người cao tuổi và trẻ nhỏ thì nhóm này nguy hiểm nhanh hơn
Mục cuối là lý do ngưỡng đi khám ở hai nhóm đó phải hạ thấp, vì họ mất bù rất nhanh.
Bù nước là việc làm được ngay
- Uống từng ít một, liên tục
- Dùng dung dịch bù điện giải pha đúng theo hướng dẫn
- Pha đặc hơn hướng dẫn thì có hại
- Không thay bằng nước ngọt có gas
- Không uống được hoặc nôn hết thì đi khám
Mục thứ ba là lỗi hay gặp, vì nhiều người tưởng pha đặc thì bù nhanh hơn.
Nhóm nguyên nhân liên quan tới thức ăn
- Không dung nạp một số thành phần trong thức ăn
- Phản ứng với một số chất tạo ngọt
- Uống nhiều thức uống chứa cà phê
- Đổi chế độ ăn gần đây
- Ghi nhật ký ăn uống giúp tìm ra nhóm này
Mục cuối là cách xử đúng, và nó hiệu quả hơn việc tự loại bỏ nhiều nhóm thức ăn một lúc.
Ghi nhật ký ăn uống thế nào
- Ghi hai tuần, không cần lâu hơn
- Ghi món ăn và giờ ăn
- Ghi triệu chứng và giờ xuất hiện
- Đừng loại bỏ gì trong lúc ghi
- Loại bỏ trước khi ghi thì không tìm ra được gì
Hai mục cuối là điều quan trọng nhất về phương pháp, vì loại bỏ sớm làm mất dữ liệu cần thiết.
Nhóm nguyên nhân do thuốc
- Một số nhóm thuốc gây tiêu chảy
- Tiêu chảy sau một đợt dùng kháng sinh là tình huống riêng
- Nhóm đó cần được bác sĩ xem, không tự xử
- Mang cả túi thuốc đi khám
- Không tự bỏ thuốc đang điều trị bệnh khác
Mục thứ hai là tình huống cần nói riêng, và nó đòi cách xử khác hẳn tiêu chảy thường.
Nhóm nhiễm trùng và ký sinh trùng
- Một số tác nhân gây tiêu chảy kéo dài
- Hay gặp sau khi đi tới vùng có nguồn nước không bảo đảm
- Xét nghiệm phân giúp tìm nhóm này
- Kể rõ chuyện đi lại gần đây
- Chi tiết đó giúp chọn đúng xét nghiệm
Mục thứ tư là thông tin người bệnh hay quên kể, và nó rút ngắn quá trình tìm rất nhiều.
Nhóm bệnh cần loại trừ
- Bệnh viêm ruột
- Bệnh không dung nạp một loại đạm trong ngũ cốc
- Một số bệnh nội tiết
- Bệnh ở chính đại tràng
- Các bệnh ảnh hưởng hấp thu
Năm mục này là nhóm phải nghĩ tới khi tiêu chảy kéo dài, và lô về viêm ruột trong site nói kỹ nhóm đầu.
Bác sĩ thường làm gì
- Hỏi bệnh rất kỹ, đây là phần quan trọng nhất
- Một số xét nghiệm máu
- Một số xét nghiệm phân
- Tuỳ trường hợp thì nội soi
- Mang tờ ghi và danh sách thuốc thì chọn đúng xét nghiệm ngay
Mục đầu đáng nhấn, vì ở bệnh này lời kể quyết định việc chọn xét nghiệm nhiều hơn mọi thứ khác.
Về thuốc cầm tiêu chảy
- Hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi dùng
- Có tình huống dùng thuốc cầm lại gây hại
- Chẳng hạn khi đang có nhiễm trùng
- Hoặc khi thực chất là phân lỏng chảy vòng qua khối phân ứ
- Việc bù nước thì hầu như luôn cần
Mục thứ tư nối lại với bài đầu lô, và đó là tình huống bị xử ngược hoàn toàn hay gặp nhất.
Chăm sóc vùng hậu môn khi tiêu chảy nhiều
- Đi nhiều lần làm vùng đó rát và dễ nứt
- Rửa nhẹ bằng nước, thấm khô, không chà
- Không dùng giấy thơm hoặc khăn ướt có hương
- Đây là lý do tiêu chảy hay dẫn tới nứt kẽ
- Nên phần chăm sóc tại chỗ không phải chuyện nhỏ
Mục thứ tư nối lô này với lô trước, và biết nó thì phòng được một bệnh rất đau.
Nói ra thì mất ba mươi giây
- "Em đi lỏng sáu tuần nay, ngày bốn năm lần"
- "Có đêm em phải thức dậy đi"
- "Em sụt ba ký mà không ăn kém"
- Ba câu đó đưa mình ra khỏi nhóm bụng yếu ngay lập tức
- Và câu thứ hai là câu hầu như không ai nghĩ là quan trọng
Mục cuối là điều em muốn để lại, vì một chi tiết tưởng nhỏ lại là chi tiết đổi hướng chẩn đoán.
Câu hỏi thường gặp
Tiêu chảy kéo dài bao lâu thì phải đi khám?
Một đợt vài ngày rồi hết thường là chuyện cấp tính, nhưng khi nó kéo dài nhiều tuần thì đó không còn là bụng yếu và cần tìm nguyên nhân. Hãy đi khám sớm hơn mốc đó nếu có máu, sụt cân, sốt hoặc dấu hiệu mất nước.
Dấu hiệu nào khiến tiêu chảy đáng lo hơn?
Có máu hoặc nhầy trong phân, sụt cân không chủ ý, sốt, tiêu chảy làm thức giấc ban đêm, và các dấu hiệu mất nước. Tiêu chảy ban đêm là chỉ dấu mạnh vì nó ít gặp ở các nguyên nhân lành tính.
Có nên tự dùng thuốc cầm tiêu chảy không?
Hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước, vì có tình huống dùng thuốc cầm lại gây hại — chẳng hạn khi có nhiễm trùng hoặc khi thực chất là phân lỏng chảy vòng qua một khối phân ứ. Việc bù nước và điện giải thì hầu như luôn cần.
Bác sĩ thường cho làm gì khi tiêu chảy kéo dài?
Thường là hỏi bệnh rất kỹ, một số xét nghiệm máu và xét nghiệm phân, và tuỳ trường hợp thì nội soi. Mang theo tờ ghi nhịp đi ngoài và danh sách thuốc sẽ giúp chọn đúng xét nghiệm ngay từ đầu.