Thấy máu khi đi ngoài, gần như ai cũng tự nghĩ là trĩ. Đó là cách phổ biến nhất để bỏ lỡ một thứ khác.
Vì sao tự gán cho trĩ là cái bẫy
- Trĩ rất thường gặp nên suy đoán đó có vẻ hợp lý
- Trĩ đúng là nguyên nhân chảy máu hay gặp nhất
- Nhưng nó không phải nguyên nhân duy nhất
- Và các nguyên nhân khác cho ra dấu hiệu giống hệt
- Nên cái ngại đi khám tìm được ngay một lý do để ở nhà
Mục cuối là vấn đề thật của cả site này, vì suy đoán đó vừa hợp lý vừa dễ chịu nên nó rất dễ được giữ nhiều năm.
Màu máu nói chỗ chảy nằm ở đâu
- Máu đỏ tươi: chỗ chảy gần cuối đường ra
- Máu đỏ sẫm trộn trong phân: chỗ chảy ở giữa
- Phân đen như nhựa đường: chỗ chảy ở phía trên
- Màu nói vị trí, không nói bệnh gì
- Nên nó giúp chọn cách kiểm, không giúp kết luận
Hai mục cuối là điều hay bị hiểu nhầm, vì nhiều người nghe xong lại tưởng màu máu đã là chẩn đoán.
Máu đen là vì sao
- Máu chảy ở đoạn trên phải đi một đoạn dài
- Trên đường đi nó bị tiêu hoá một phần
- Nên nó đổi màu và đổi cả mùi
- Phân đen kèm mùi rất nặng là dấu hiệu riêng
- Vùng đó không nhìn được từ ngoài
Mục cuối là lý do kỹ thuật vì sao nhóm này luôn được kiểm bằng nội soi chứ không kiểm bằng khám ngoài.
Máu ở đâu cũng là một thông tin
- Máu nhỏ giọt vào bồn sau khi đi xong
- Máu chỉ thấy trên giấy khi lau
- Máu phủ ngoài khuôn phân
- Máu trộn lẫn trong phân
- Máu chảy ra không liên quan tới lúc đi ngoài
Năm mục này khác nhau thật sự, và mục thứ tư là mục hay khiến bác sĩ muốn kiểm sâu hơn.
Có đau hay không đau cũng khác nhau
- Đau rát dữ dội khi đi: hay gặp ở tổn thương ống hậu môn
- Chảy máu mà không đau chút nào: nhóm này dễ bị coi nhẹ
- Không đau không có nghĩa là không đáng kiểm
- Đau nhiều không có nghĩa là nặng hơn
- Đau và mức nguy hiểm không tỉ lệ với nhau
Hai mục cuối là điều em muốn nhấn nhất trong bài, vì cảm giác đau dẫn người ta đi sai hướng ở đúng chỗ này.
Lượng máu bao nhiêu thì đáng lo
- Một vệt trên giấy cũng là chảy máu
- Nhỏ giọt liên tục thành vũng trong bồn là nhiều
- Chảy máu kèm choáng, vã mồ hôi, tim nhanh là cấp cứu
- Chảy ít mà kéo dài nhiều tháng thì gây thiếu máu
- Nên ít không đồng nghĩa với nhẹ
Mục thứ tư giải thích vì sao có người tới khám vì mệt mỏi chứ không vì máu, và xét nghiệm mới thấy thiếu máu lâu ngày.
Những thứ không phải máu
- Củ dền, thanh long ruột đỏ làm phân hồng
- Một số thuốc bổ sắt làm phân đen
- Than hoạt cũng làm phân đen
- Kể lại mấy ngày ăn gì uống gì là có ích
- Nhưng đừng tự loại trừ chỉ vì có ăn củ dền
Mục cuối là ranh giới đúng: kể ra để bác sĩ cân nhắc thì tốt, tự kết luận rồi ở nhà thì không.
Thứ đi kèm quan trọng hơn bản thân máu
- Thói quen đi ngoài đổi khác so với trước
- Khuôn phân nhỏ dẹt hơn trước
- Cảm giác đi chưa hết
- Sụt cân không chủ ý
- Đau bụng thành cơn kèm chướng
Năm mục này là nhóm làm đổi hẳn cách xử lý, và có bất cứ mục nào thì đừng xếp mình vào nhóm chờ xem.
Tuổi cũng đổi cách nghĩ
- Người còn trẻ thì nguyên nhân lành chiếm phần lớn
- Nhưng phần lớn không phải là tất cả
- Từ tuổi trung niên trở lên thì ngưỡng kiểm hạ thấp hẳn
- Có người trong nhà từng bị bệnh đại trực tràng cũng vậy
- Nên nói tuổi và nói chuyện gia đình ngay từ đầu buổi khám
Mục thứ tư là thông tin nhiều người quên mang đi, và nó đổi quyết định của bác sĩ nhiều hơn người ta tưởng.
Vì sao khám ngoài chưa đủ
- Khám ngoài thấy được vùng quanh hậu môn
- Khám bằng ngón tay thấy được một đoạn ngắn
- Soi ống ngắn thấy thêm một đoạn nữa
- Phần lớn đại tràng thì cả ba cách trên đều không thấy
- Thấy trĩ không chứng minh trĩ là chỗ đang chảy
Mục cuối là câu quan trọng nhất của bài, và nó là lý do bác sĩ vẫn đề nghị soi dù đã thấy trĩ rõ ràng.
Nội soi không đáng ngại như hình dung
- Phần nhiều người thấy khó nhất là khâu làm sạch ruột
- Khâu soi thường có thuốc để người bệnh không thấy khó chịu
- Thấy polyp thì cắt luôn trong cùng buổi
- Nên buổi soi vừa là kiểm vừa là xử lý
- Bài riêng về nội soi trong site này nói kỹ từng bước
Mục thứ ba là điều làm buổi soi có giá trị gấp đôi, và lô về nội soi sẽ mở rộng chỗ này.
Chảy máu đã nhiều năm thì sao
- Có người chảy máu đi chảy máu lại hàng chục năm
- Đã được nói là trĩ từ lâu
- Nhưng một người có trĩ vẫn có thể có thêm thứ khác
- Và cái thứ khác đó không xin phép trước khi xuất hiện
- Nên tiền sử dài không miễn cho lần kiểm này
Hai mục cuối là lập luận em muốn người đọc mang theo, vì nhóm chảy máu lâu năm là nhóm hay bị bỏ lỡ nhất.
Nói với bác sĩ thế nào cho đủ
- "Em đi ngoài ra máu đỏ tươi, nhỏ giọt vào bồn, khoảng ba tuần nay"
- "Không đau, và trước giờ em chưa soi đại tràng lần nào"
- "Dạo này khuôn phân nhỏ hơn trước"
- "Trong nhà em có người từng bị ung thư đại tràng"
- Bốn câu đó đủ để bác sĩ quyết định bước tiếp
Mục cuối là cách dùng bài này, vì đọc xong mà không nói ra được thì bài không giúp gì.
Nói ra thì mất ba mươi giây
- Câu kể đủ thông tin chỉ dài bằng bốn dòng trên
- Bác sĩ vùng này nghe chuyện đó mỗi ngày
- Không ai thấy chuyện đó lạ hay đáng ngại
- Cái ngại thuộc về người kể, không thuộc về người nghe
- Và cái ngại đó là thứ tốn kém nhất trong cả nhóm bệnh này
Mục cuối là luận điểm của toàn bộ site, và nó đúng nhất ở đúng bài đầu tiên này.
Câu hỏi thường gặp
Máu đỏ tươi có chắc là trĩ không?
Không. Máu đỏ tươi chỉ nói rằng chỗ chảy nằm gần cuối đường ra, và trĩ là một trong nhiều nguyên nhân ở vùng đó. Nứt kẽ, polyp thấp và khối u đoạn thấp đều có thể cho máu đỏ tươi giống hệt.
Vì sao máu đen lại đáng lưu ý hơn?
Vì máu đen thường có nghĩa là máu đã đi một đoạn dài trong ruột và bị tiêu hoá một phần, tức là chỗ chảy nằm ở phía trên. Vùng đó không nhìn thấy được từ ngoài, nên bắt buộc phải kiểm bằng nội soi.
Chảy máu một lần rồi hết thì có cần đi khám không?
Có. Bệnh lành và bệnh nặng đều có thể chảy một lần rồi ngừng, nên việc nó tự hết không phân biệt được hai thứ. Hết chảy là điều tốt, nhưng nó không thay cho một lần kiểm.
Em nên kể gì khi đi khám?
Màu máu, lượng máu, máu ở đâu (trong bồn, trên giấy, lẫn trong phân), có đau hay không, kéo dài bao lâu, và có kèm sụt cân hay thay đổi thói quen đi ngoài. Ghi trước ra giấy thì kể đủ hơn.