Thứ người bệnh gặp trước nhất không phải cái tên bệnh mà là cảm giác có gì đó sa ra. Chia độ chính là cách y khoa đọc cảm giác đó.
Vì sao y khoa chia độ
- Để nói cùng một ngôn ngữ giữa các bác sĩ
- Để chọn cách xử lý phù hợp
- Để so lần này với lần trước
- Và để người bệnh biết mình đang ở đâu
- Nên phân độ là công cụ, không phải bản án
Mục cuối là cách đọc đúng cả bài này, vì nghe chữ độ bốn rất dễ hiểu thành hết cách.
Câu hỏi làm nên phân độ
- Búi có sa ra ngoài không
- Nếu sa thì nó tự co lên được không
- Hay phải dùng tay đẩy vào
- Hay đẩy vào rồi nó lại ra
- Bốn câu đó là toàn bộ phân độ
Mục cuối làm phần còn lại của bài dễ theo, vì bốn độ chỉ là bốn câu trả lời của cùng một câu hỏi.
Độ một: chưa sa ra ngoài
- Búi còn nằm hoàn toàn bên trong
- Dấu hiệu chính là chảy máu
- Thường không đau
- Người bệnh hay chỉ thấy máu trên giấy
- Nhóm này hay bị coi là chuyện nhỏ nhất
Mục cuối là chỗ đáng lưu ý, vì không đau làm người ta trì hoãn lâu nhất ở đúng nhóm này.
Độ hai: sa ra rồi tự vào lại
- Sa ra khi đi ngoài hoặc khi gắng sức
- Xong việc thì nó tự co lên
- Không phải làm gì để nó vào
- Có thể kèm chảy máu và cảm giác ẩm
- Đây là nhóm rất hay gặp
Mục thứ ba là điểm phân biệt duy nhất với độ ba, và nó là chi tiết bác sĩ hỏi kỹ nhất.
Độ ba: phải dùng tay đẩy vào
- Sa ra rồi không tự vào
- Đẩy vào thì nó nằm lại được
- Kèm cảm giác nặng, ẩm, ngứa
- Hay kèm vết bẩn nhẹ trên đồ lót
- Nhóm này thường được cân nhắc can thiệp
Mục thứ tư là dấu hiệu người bệnh ít kể vì ngại, nhưng nó lại giúp xếp độ rất nhanh.
Độ bốn: đẩy không vào
- Búi nằm ngoài thường xuyên
- Đẩy vào thì nó ra lại ngay
- Kèm khó vệ sinh và dễ viêm da quanh đó
- Cảm giác khó chịu gần như liên tục
- Nhóm này thường cần phẫu thuật
Mục thứ ba là phần ảnh hưởng sinh hoạt nhiều nhất, và nó là lý do hay dẫn người ta đi khám.
Trĩ nội và trĩ ngoại khác chỗ nào
- Chúng khác nhau ở vị trí so với một ranh giới trong ống hậu môn
- Vùng bên trong ít cảm nhận đau
- Nên trĩ nội thường chảy máu mà không đau
- Vùng bên ngoài rất nhạy cảm
- Nên trĩ ngoại thường đau rõ
Năm mục này giải thích cả một nhóm thắc mắc, vì nó cho biết vì sao cùng một bệnh mà cảm giác khác hẳn nhau.
Có thể có cả hai cùng lúc
- Nhiều người có cả trĩ nội và trĩ ngoại
- Nên vừa chảy máu vừa đau
- Cách xử phải tính cả hai phần
- Đó là lý do một cách chữa không giải quyết hết mọi triệu chứng
- Và lý do phải khám chứ không tự suy
Mục thứ tư là điều làm nhiều người thất vọng sau điều trị, nên biết trước thì đỡ hụt hẫng.
Độ không phải thước đo mức khổ
- Có người độ thấp mà chảy máu rất nhiều
- Có người độ cao mà chịu được khá tốt
- Cách xử tính cả độ và cả mức ảnh hưởng sinh hoạt
- Nên hai người cùng độ có thể được xử khác nhau
- Kể mức ảnh hưởng là phần việc của người bệnh
Mục cuối là điều em muốn nhấn, vì bác sĩ không tự biết được nó ảnh hưởng đời sống mình tới đâu.
Cách kể mức ảnh hưởng cho đúng
- Nói bằng việc làm được, không bằng tính từ
- "Em phải đổi chỗ ngồi mỗi mười phút"
- "Em không đi xe máy xa được"
- "Một tuần em phải nghỉ một buổi làm"
- Ba câu đó rõ hơn mọi chữ rất khó chịu
Mục đầu là nguyên tắc dùng được cho mọi bệnh, và nó đổi hẳn chất lượng buổi khám.
Thứ trông giống mà không phải trĩ
- Da thừa còn lại sau một đợt viêm cũ
- Khối do nứt kẽ lâu ngày
- Lỗ rò ở vùng cạnh hậu môn
- Sa đoạn cuối trực tràng
- Và các tổn thương khác cần được loại trừ
Mục cuối là lý do không nên tự kết luận, vì mấy thứ này xử lý hoàn toàn khác nhau.
Đừng để phân độ làm quên chuyện chảy máu
- Xếp được độ không có nghĩa là đã tìm ra chỗ chảy
- Thấy trĩ không chứng minh trĩ là chỗ đang chảy
- Người có trĩ vẫn có thể có thêm thứ khác
- Nên vẫn phải hỏi mình có cần soi không
- Nhất là khi có dấu hiệu thuộc nhóm cần đi sớm
Hai mục giữa là luận điểm của toàn site, và ở lô này chúng cần được nhắc lại rõ ràng.
Nói ra thì mất ba mươi giây
- "Em thấy có búi sa ra khi đi ngoài"
- "Nó tự vào lại" hoặc "em phải đẩy vào"
- "Một tuần em bị mấy lần, có ra máu"
- "Nó làm em không ngồi lâu được"
- Bốn câu đó đủ để xếp độ và chọn hướng xử
Mục cuối là cách dùng bài này, và bốn câu đó nói ra nhanh hơn thời gian ngồi chờ khám.
Câu hỏi thường gặp
Phân độ trĩ dựa vào cái gì?
Dựa vào việc búi có sa ra ngoài hay không, và nếu sa thì có tự co lên được hay phải đẩy vào. Đó là lý do câu hỏi đầu tiên của bác sĩ thường là búi có tự vào lại được không.
Trĩ độ cao thì có nghĩa là nặng hơn không?
Độ cao hơn thường cần can thiệp nhiều hơn, nhưng độ không phải thước đo mức khổ. Có người độ thấp mà chảy máu nhiều và rất khó chịu, có người độ cao mà chịu được khá tốt.
Trĩ nội và trĩ ngoại khác nhau thế nào?
Chúng khác nhau ở vị trí so với ranh giới trong ống hậu môn, và điều đó dẫn tới khác biệt lớn về cảm giác: vùng bên trong ít cảm nhận đau nên trĩ nội thường chảy máu mà không đau, còn vùng bên ngoài rất nhạy cảm nên trĩ ngoại thường đau rõ.
Tự phân độ ở nhà được không?
Có thể tự mô tả để kể với bác sĩ, nhưng đừng coi đó là chẩn đoán. Việc quan trọng hơn là nói rõ búi có tự vào lại hay không, còn việc xác định đúng thứ mình đang thấy là gì thì cần người khám.