Bệnh này đi theo đợt, và mỗi đợt có giai đoạn khởi đầu. Nhận ra giai đoạn đó sớm hai ngày đổi được cả diễn tiến của đợt.
Vì sao nhận ra sớm lại quan trọng
- Đợt bùng phát thường nặng dần theo ngày
- Can thiệp sớm thì thang can thiệp nhẹ hơn
- Muộn hơn thì có khi phải nhập viện
- Và thời gian hồi phục dài hơn nhiều
- Nên hai ngày ở đây là hai ngày đắt
Mục thứ ba là hệ quả cụ thể, và nó là lý do bài này đặt nặng chuyện nhận ra.
Sáu dấu hiệu sớm
- Số lần đi ngoài tăng dần
- Máu hoặc nhầy trở lại
- Đau bụng quặn nhiều hơn
- Mệt tăng và ăn kém
- Có khi sốt nhẹ
Năm mục trên cộng với cảm giác khác lạ khó gọi tên là sáu, và mục cuối đó không nên bị coi nhẹ.
So với mức bình thường của chính mình
- Mức bình thường của mỗi người khác nhau
- Có người ổn định ở hai lần mỗi ngày
- Có người ở bốn lần
- Nên phải biết con số nền của mình
- Biết được là nhờ ghi chép giữa các đợt
Mục cuối là lý do việc ghi chép lúc đang ổn lại quan trọng, và đó là điều ít ai làm.
Tờ theo dõi khi đang ổn định
- Số lần đi ngoài mỗi ngày
- Có máu hay nhầy không
- Cân nặng mỗi tuần
- Thuốc có dùng đủ không
- Một dòng mỗi ngày là đủ
Mục cuối là điều làm việc này khả thi, vì tờ theo dõi phức tạp thì không ai duy trì được.
Kế hoạch đợt cấp phải có từ trước
- Hỏi bác sĩ khi đang ổn: nếu bùng phát thì em làm gì
- Liên hệ ai, bằng cách nào
- Có việc gì làm được ngay trước khi liên hệ được
- Dấu hiệu nào thì đi cấp cứu luôn
- Ghi kế hoạch đó ra giấy
Năm mục này là phần giá trị nhất của bài, và nó phải được làm lúc đang ổn chứ không lúc đang bùng.
Đừng tự tăng liều hay tự thêm thuốc
- Việc điều chỉnh phải do bác sĩ điều trị quyết
- Tự tăng liều có rủi ro riêng
- Tự thêm thuốc mượn của người khác càng rủi ro
- Một số nhóm thuốc còn làm đợt nặng hơn nếu dùng sai lúc
- Nên việc của mình là liên hệ, không phải tự xử
Mục thứ tư là lý do an toàn quan trọng nhất, và nó là chỗ tự làm theo mạng gây hậu quả thật.
Nhiều nơi có đường liên hệ nhanh
- Nhiều nơi có cách liên hệ riêng cho người bệnh mạn tính
- Số điện thoại, hộp thư, hoặc lịch khám ưu tiên
- Hỏi về nó ngay từ buổi khám ổn định
- Lưu vào điện thoại
- Không có thì hỏi cách nào là nhanh nhất
Mục thứ ba là điều rất ít người bệnh hỏi, và nó đổi được cả tốc độ xử lý của một đợt.
Dấu hiệu phải đi ngay, không chờ liên hệ
- Đi ngoài ra máu nhiều
- Đau bụng dữ dội kèm bụng chướng căng
- Sốt cao
- Nôn, không đánh hơi được
- Choáng, hoa mắt khi đứng lên, tim đập nhanh
Năm mục này là nhóm cấp cứu, và có một mục là đủ để đi ngay chứ không chờ ai gọi lại.
Đợt bùng phát có thể do nhiễm trùng chồng lên
- Một đợt nặng lên có thể do nhiễm trùng, không phải do bệnh nền
- Cách xử hai tình huống khác nhau
- Nên bác sĩ hay cho xét nghiệm phân trước
- Kể rõ chuyện đi lại, ăn uống và các đợt kháng sinh gần đây
- Đó là lý do không tự tăng liều thuốc nền
Mục cuối nối lại với phần trên, và nó là lý do y khoa cụ thể chứ không phải nguyên tắc chung.
Các yếu tố có thể liên quan tới đợt
- Bỏ thuốc duy trì hoặc dùng không đều
- Một đợt nhiễm trùng
- Một số nhóm thuốc mới được thêm vào
- Thuốc lá
- Căng thẳng nặng và mất ngủ kéo dài
Mục đầu là yếu tố hay gặp nhất và cũng là yếu tố sửa được nhất, nên bài sau của lô nói riêng về nó.
Đừng tự truy lỗi của mình
- Nhiều đợt xuất hiện không có lý do rõ ràng
- Tự truy lỗi thường chỉ gây thêm căng thẳng
- Hữu ích hơn là ghi lại các yếu tố có thể liên quan
- Rồi cùng bác sĩ xem có mẫu nào lặp lại
- Bệnh này không phải hình phạt cho lối sống
Mục cuối là điều em muốn nói với người bệnh, vì cảm giác tự trách rất phổ biến và rất vô ích.
Trong đợt bùng phát thì ăn thế nào
- Hỏi bác sĩ hoặc người phụ trách dinh dưỡng của mình
- Trong đợt cấp thì cách ăn có thể khác lúc ổn định
- Không tự bỏ nhiều nhóm thức ăn dài ngày
- Chú ý bù nước và điện giải
- Sụt cân nhiều thì phải nói ra
Mục thứ ba là rủi ro thật, vì ăn thiếu chất kéo dài làm việc hồi phục chậm hơn.
Sau khi đợt đã đỡ
- Quay lại tờ theo dõi hằng ngày
- Xem lại cùng bác sĩ vì sao có đợt này
- Xem lại kế hoạch đợt cấp cho lần sau
- Kiểm lại xem thuốc duy trì có dùng đủ không
- Đây là lúc rút kinh nghiệm, không phải lúc thở phào rồi quên
Mục cuối là điều em muốn nhấn, vì mỗi đợt là một lần học được cách nhận ra đợt sau sớm hơn.
Nói ra thì mất ba mươi giây
- "Bình thường em đi hai lần, ba ngày nay em đi sáu lần"
- "Máu trở lại từ hôm qua"
- "Em vẫn dùng thuốc đủ, không bỏ liều nào"
- Ba câu đó là một báo cáo hoàn chỉnh về đợt bùng phát
- Và câu đầu chỉ nói được nếu mình biết con số nền của mình
Mục cuối là lý do bài này nhấn chuyện ghi chép lúc đang ổn, vì con số nền là thứ không tạo ra lúc đang bùng.
Câu hỏi thường gặp
Dấu hiệu sớm của một đợt bùng phát là gì?
Số lần đi ngoài tăng dần, xuất hiện máu hoặc nhầy trở lại, đau bụng quặn nhiều hơn, mệt tăng, ăn kém và có khi sốt nhẹ. Điều quan trọng là so với mức bình thường của chính mình, nên việc ghi chép giữa các đợt rất có giá trị.
Nhận ra sớm thì làm gì?
Liên hệ bác sĩ điều trị theo kế hoạch đã thống nhất từ trước, thay vì tự tăng liều hay tự thêm thuốc. Nhiều nơi có cách liên hệ nhanh cho người bệnh mạn tính, và đó là điều nên hỏi ngay từ buổi khám ổn định.
Dấu hiệu nào là cấp cứu?
Đi ngoài ra máu nhiều, đau bụng dữ dội kèm bụng chướng căng, sốt cao, nôn và không đánh hơi được, hoặc dấu hiệu choáng. Đây là nhóm đi ngay, không chờ liên hệ được bác sĩ.
Có phải mỗi đợt bùng phát đều do mình làm gì sai không?
Không. Nhiều đợt xuất hiện không có lý do rõ ràng, và việc tự truy tìm lỗi của mình thường chỉ gây thêm căng thẳng. Điều hữu ích hơn là ghi lại các yếu tố có thể liên quan để cùng bác sĩ xem có mẫu nào lặp lại.